201606.24
0
0

clause-684509_1280ABSTRAKCYJNOŚĆ ZOBOWIĄZANIA WEKSLOWEGO

Abstrakcyjność zobowiązania wekslowego to cecha, która decyduje o jego specyfice. Kwestia ta ma fundamentalne znaczenie dla obrotu prawnego. Abstrakcyjność zobowiązania wekslowego oznacza, że weksel odrywa się od podstawy ekonomicznej, w związku z którą weksel był wystawiony i wręczony.1 Dla ważności zobowiązania wekslowego nie jest bowiem istotne, czy istniało zobowiązanie będące przyczyną wystawienia weksla oraz czy było ono ważne. Zobowiązanie wekslowe zachowuje swoją ważność niezależnie od przyczyny, która stała się podstawą jego poznania.2 Zakres zobowiązania wekslowego jest oceniany według treści podpisanego dokumentu weksla. Treść weksla nie może wyrażać podstawy prawnej, tzw. causa, wystawienia weksla. Abstrakcyjny charakter zobowiązania wekslowego ułatwia obieg weksla, tj. przenoszenie własności weksla. Ponadto osoby, przeciwko którym dochodzi się praw z weksla, na mocy art. 17 PrWeksl, są pozbawione możliwości podnoszenia wobec wierzyciela wekslowego zarzutów opartych na stosunkach osobistych z wystawcą weksla lub poprzednimi jego posiadaczami. Wyjątkiem jest sytuacja, w której przy nabyciu weksla posiadacz weksla działał świadomie na szkodę dłużnika wekslowego. Wówczas dłużnik wekslowy ma prawo podnieść przeciwko posiadaczowi weksla zarzuty oparte na stosunkach osobistych. Jeżeli chodzi o stosunki między remitentem a wystawcą weksla, to abstrakcyjność zobowiązania wekslowego jest ograniczona, albowiem dłużnik wekslowy ma możliwość podnoszenia zarzutów osobistych. Orzecznictwo Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że wystawienie weksla skutkuje powstaniem dla wystawcy zobowiązania abstrakcyjnego, które jest całkowicie niezależne od przyczyny, która skłoniła dłużnika do jego zaciągnięcia.3

BEZWARUNKOWOŚĆ ZOBOWIĄZANIA WEKSLOWEGO

Kolejną specyficzną cechą zobowiązania wekslowego jest jego bezwarunkowość. Prawo wekslowe wyłącza możliwość zamieszczenia na wekslu warunku, który uzależniałby zapłatę sumy wekslowej od mogących wystąpić w przyszłości zdarzeń. Jakikolwiek warunek w przypadku weksla czyni zobowiązanie wekslowe nieważnym. Weksel trasowany obligatoryjnie musi zawierać bezwarunkowe polecenie zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, natomiast weksel własny bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej. Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1933 roku4 polecenie zapłaty weksla nie może zawierać żadnych warunków lub zastrzeżeń. Bezwarunkowość stanowi bowiem najważniejszy rdzeń weksla, który obligatoryjnie musi być zamieszczony w jego treści.

W przypadku weksla zupełnego, czyli takiego, który ma wszystkie wymagane przez prawo wekslowe ustawowe elementy weksla, zobowiązanie wekslowe automatycznie jest bezwarunkowe. Jeżeli chodzi o wekel niezupełny in blanco zobowiązanie jest warunkowe. Wywołuje skutki prawne dopiero po jego wypełnieniu, zgodnie z przepisami Prawa wekslowego.

PIENIĘŻNY CHARAKTER ZOBOWIĄZANIA WEKSLOWEGO

Przedmiotem zobowiązania wekslowego może być wyłącznie świadczenie pieniężne, czyli określona na wekslu suma wekslowa. Należy podkreślić, że określenie sumy wekslowej obejmuje oznaczenie kwoty oraz wskazanie waluty. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego
z dnia 8 września 1995 roku5, nieoznaczenie waluty, w jakiej została wyrażona suma wekslowa, unieważnia weksel. W praktyce suma wekslowa wyrażana jest dwukrotnie: słowami i cyframi. W sytuacji różnicy pomiędzy sumą pieniężną wskazaną liczbą a sumą pieniężną wskazaną literami, weksel jest ważny na sumę określoną literami. Oczywiste jest, że weksel może być wystawiony wyłącznie na jedną sumę wekslową, która musi być objęta bezwarunkowym poleceniem zapłaty w przypadku weksla trasowanego lub bezwarunkowym przyrzeczeniem zapłaty.

FORMALIZM I PISEMNOŚĆ ZOBOWIĄZANIA WEKSLOWEGO

Zgodnie z uregulowaniami zawartymi w art. 1 i art. 101 Prawa wekslowego, zobowiązanie wekslowe jest zobowiązaniem pisemnym. Weksel to dokument, w związku
z czym musi być wystawiony w formie pisemnej. Dla ważności zobowiązania wekslowego obligatoryjnie wymagane jest zachowanie formy pisemnej i złożenie własnoręcznego podpisu. Podpis ma znaczenie formalne i jest najważniejszą częścią składową weksla. Formalizm jest bowiem cechą wyróżniającą weksle od pozostałych dokumentów obligacyjnych. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 17 października 1928 roku6 stwierdził, że zobowiązanie wekslowe jest aktem formalnym, który powstaje wyłącznie przez ścisłe przestrzeganie wymaganych przez ustawę formalności.

Z uwagi na formalizm zobowiązania wekslowego weksel musi zawierać w swojej treści elementy (rekwizyty wekslowe) wymagane przez przepisy PrWeksl. O istnieniu
i warunkach tego zobowiązania decyduje wyłącznie treść weksla, wyrażona w dokumencie wekslowym. Nie ma tutaj znaczenia wola wystawcy wyrażona poza wekslem, np. wyrażona w umowie będącej podstawą wystawienia weksla.

Jak już wskazano w niniejszej pracy, art. 1 i art. 101 PrWeksl określają części składowe, jakie powinien posiadać odpowiednio weksel trasowany i weksel własny. Wszystkie elementy weksla muszą być umieszczone w treści samego dokumentu i objęte podpisem wystawcy w taki sposób, aby nie budziły wątpliwości w zakresie ustalenia woli wystawcy weksla. W sytuacji braku jednego z ustawowych elementów weksel będzie nieważny. Jeżeli weksel będzie nieważny, np. z powodu braku słowa „weksel” w jego treści, zobowiązanie wekslowe w ogóle nie powstanie, nawet jeżeli na dokumencie będzie umieszczony ważny podpis wystawcy.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że zasada formalizmu zobowiązania wekslowego została ograniczona w odniesieniu do treści weksla in blanco. Z treści art. 10 PrWeksl wynika, że ustawa dopuszcza opcję wystawienia weksla in blanco z możliwością jego uzupełnienia
w późniejszym terminie. Złożenie podpisu na dokumencie weksla w zamiarze zaciągnięcia zobowiązania wekslowego skutkuje powstaniem tego zobowiązania. L. Bagińska wskazuje, że jest ono „warunkowe i wywołuje skutki prawne dopiero wówczas, gdy weksel in blanco zostanie uzupełniony całkowicie”.7

SAMODZIELNOŚĆ (NIEZALEŻNOŚĆ) ZOBOWIĄZAŃ DŁUŻNIKÓW WEKSLOWYCH

Samodzielność zobowiązania wekslowego poszczególnych dłużników wekslowych, które złożyły podpis na wekslu, wyrażona w art. 7 PrWeksl, polega na tym, że zobowiązanie każdej z tych osób wynika z faktu, iż złożyła ona swój własnoręczny podpis na dokumencie weksla. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że ważność zobowiązania wekslowego poszczególnych dłużników wekslowych nie jest uzależniona od ważności zobowiązania innych osób, które złożyły swój podpis na dokumencie weksla. Wynika to z faktu, że każdy złożony na wekslu podpis jest samodzielny i niezależny od innych podpisów, zaś każdy podpis na dokumencie weksla skutkuje powstaniem niezależnego zobowiązania wekslowego
i nie ma wpływu na ważność pozostałych podpisów na nim złożonych.

W kontekście niniejszej pracy należy stwierdzić, że zasada samodzielności poszczególnych dłużników wekslowych skutkuje możliwością dochodzenia przez posiadacza weksla roszczenia przeciwko dłużnikowi, który złożył na dokumencie ważny podpis, nawet
w sytuacji, gdy podpisy innych osób umieszczone na wekslu są nieważne.

SOLIDARNOŚĆ ZOBOWIĄZANIA WEKSLOWEGO

Zgodnie z treścią art. 47 PrWeksl osoba, która weksel wystawiła, przyjęła, indosowała lub poręczyła ponosi wobec posiadacza odpowiedzialność solidarną. W świetle tej regulacji posiadacz weksla może dochodzić roszczeń przeciwko jednemu, kilku lub wszystkim dłużnikom, bez konieczności zachowania porządku, w jakim się zobowiązali. Jest to tzw. dochodzenie roszczeń wyrywkowe – per saltum.8 Wierzycielowi wekslowemu przysługuje ponadto tzw. prawo wyboru dłużnika solidarnego – ius variandi. W literaturze9 przyjmuje się, że sądowe dochodzenie roszczeń przeciwko jednemu dłużnikowi nie tamuje dochodzenia roszczeń przeciwko innym dłużnikom. Wierzyciel może jednym pozwem pozwać wszystkich solidarnych dłużników lub też osobnymi pozwami kilku z nich albo tylko jednego dłużnika.


1 M. Kaliński, O abstrakcyjności wekslowych czynności przysparzających, KPP 2001, z. 2, s. 241.
2 L. Bagińska, Prawo…, s. 25.
3 Wyrok SN z dnia 16 marca 1956 roku, I CR 1036/54, PUG 1957, Nr 1, s. 34; orzeczenie SN z dnia 330 września 1959 roku, 4 CR 1215/58, NP. 1960, Nr 6, s. 859.
4 III C 46/33, OSNC 1934, Nr 6, poz. 359.
5 III CZP 105/95, OSNC 1995, Nr 12, poz. 174.
6 III Rw 1367/28, OSP 1930, poz. 119.
7 L. Bagińska, Prawo…, s. 28.
8 K. Piasecki, Prawo wekslowe i czekowe z komentarzem, Warszawa 1993, art. 47, teza 4.
9 L. Bagińska, Prawo…,, s. 30.

Skomentuj

Twój adres e-mail nie będzie publikowany. Wymagane pola zostały zaznaczone. *