201606.25
0
0

black-and-white-chess-chessman-2902UWAGI OGÓLNE

Realizacja roszczeń wekslowych przez posiadacza weksla może nastąpić w ramach zwykłego postępowania sądowego. Niewątpliwie jednak postępowanie nakazowe jest właściwym trybem dochodzenia roszczeń wekslowych. Specyfika dochodzenia roszczeń wekslowych na drodze sądowej tzw. rigor cambialis, przejawia się bowiem w możliwości skorzystania z postępowania nakazowego, unormowanego w art. 4841-497 k.p.c.1 Postępowanie nakazowe jest formą uproszczonego i przyspieszonego realizowania praw z weksla. Dochodzenie roszczeń w tym trybie jest dla powoda niezwykle korzystne, albowiem umożliwia szybkie i łatwe uzyskanie nakazu zapłaty, który staje się natychmiast wykonalny po upływie terminu do zaspokojenia roszczenia.

PRZESŁANKI

Sąd rozpoznaje sprawę w postępowaniu nakazowym na pisemny wniosek powoda zgłoszony w pozwie, co zostało uregulowane w art. 4841 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie sporu, w myśl art. 4841 § 3 k.p.c., następuje na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z obowiązującą obecnie treścią art. 485 § 2 k.p.c., sąd wydaje nakaz zapłaty „przeciwko zobowiązanemu z weksla, czeku, warrantu lub rewersu należycie wypełnionego, których prawdziwość i treść nie nasuwają wątpliwości”. W przypadku „przejścia na powoda praw z weksla, z czeku lub z rewersu, do wydania nakazu niezbędne jest przedstawienie dokumentów do uzasadnienia roszczenia, o ile przejście tych praw na powoda nie wynika bezpośrednio z weksla, czeku, z warrantu lub z rewersu”.

WSZCZĘCIE POSTĘPOWANIA NAKZOWEGO NA PODSTAWIE WEKSLA

Wydanie przez sąd nakazu zapłaty w ramach postępowania nakazowego wiąże się ściśle ze spełnieniem określonych wymogów formalnych. Pierwszym jest zgłoszenie odpowiedniego wniosku o rozpoznanie sprawy w ramach postępowania nakazowego. Rozpoznanie sprawy w ramach tej procedury odrębnej następuje wyłącznie na wniosek powoda zgłoszony w pozwie. Fakt, że sprawa nadaje się do rozpoznania w postępowaniu nakazowym, czyli należy do zakresu określonego w art. 485 k.p.c., nie wystarcza do jej rozpoznania w tym trybie procesowym w braku odpowiedniego wniosku powoda.2

Doktryna prawa reprezentuje stanowisko, że wierzyciele wekslowi w sytuacji dochodzenia swoich roszczeń nie są ograniczeni jedynie do postępowania nakazowego. Mogą bowiem skorzystać także z ogólnego postępowania cywilnego.3

Drugim istotnym warunkiem jest konieczność dołączenia do pozwu oryginału weksla. Zgodnie z art. 485 § 4 k.p.c., brak oryginału weksla dołączonego do pozwu będzie stanowił brak formalny pozwu, a przewodniczący wezwie powoda do złożenia go pod rygorem zwrotu pozwu. Ponadto, zgodnie z treścią art. 4841 § 3 k.p.c., rozpoznanie sprawy w postępowaniu nakazowym przez sąd następuje na posiedzeniu niejawnym.

DWUFAZOWOWŚĆ POSTĘPOWANIA

Dwufazowość postępowania jest cechą charakterystyczną sprawy rozpoznawanej w postępowaniu nakazowym. Pierwsza faza, co do zasady, odbywa się z wyłączeniem udziału stron.4 Na tym etapie postępowania badana jest legitymacja czynna powoda i formalna prawidłowość weksla.

1. Legitymacja czynna powoda

Legitymacja czynna powoda z reguły wynika z treści weksla. Zdarza się również, że legitymacja czynna powoda wynika z dokumentów załączonych do pozwu, o czym mowa w art. 485 § 2 zd. 2 k.p.c. Z samego weksla wynika legitymacja remitenta, którego nazwisko jest w nim oznaczone. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 sierpnia 1967 roku sformułował trafną tezę, że „Posiadacz weksla własnego, otrzymanego in blanco bezpośrednio od jego wystawcy na zabezpieczenie roszczeń wynikających z łączącego strony, tj. posiadacza i wystawcę, stosunku cywilnoprawnego, nie ma obowiązku wykazywania swej legitymacji formalnej w trybie art. 16 Prawa wekslowego”.5

O legitymacji czynnej powoda w postępowaniu nakazowym Sąd Najwyższy wypowiedział się również w tezie wyroku z dnia 4 września 1997 roku. Stwierdzono w nim, że „Legitymację formalną posiadacza weksla w postępowaniu wekslowym (nakazowym) określa w odniesieniu do weksli indosowanych – art. 16 Prawa wekslowego, zaś w odniesieniu do weksli pozbawionych indosów i pozostających w rękach remitenta – art. 486 k.p.c.”. W aktualnym stanie prawnym kwestia ta nie jest uregulowana w cytowanym wyżej art. 486 k.p.c., lecz w przepisie art. 485 § 2 k.p.c. Z powyższego wynika więc, że remitent nie musi wykazywać dokumentami pozawekslowymi swojej legitymacji czynnej.

Legitymację indosatariuszy określa się zgodnie z treścią art. 16 Prawa wekslowego.6 Oczywiste jest, że indosatariuszowi nie przysługuje legitymacja formalna. Jednakże sąd może wydać nakaz zapłaty, jeżeli powód – indosariusz przedstawi właściwe dokumenty, uzasadniające nabycie przez niego praw z weksla. Poprzez takie działanie powód wykazuje legitymację materialną, która istnieje, pomimo braku po jego stronie legitymacji formalnej. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku nabycia weksla przez przelew albo przez dziedziczenie.7 Dlatego też takie uprawnienie przysługuje wyłącznie powodowi. Wynika to z faktu, że nakaz zapłaty może zostać wydany przeciwko bezpośrednio zobowiązanemu z weksla, a nie może zostać wydany przeciwko jego następcy prawnemu.8 W związku z powyższym, w zakresie art. 485 § 2 k.p.c., możliwość wykazywania następstwa prawnego może dotyczyć jedynie strony powodowej.

2. Badanie formalne weksla

W myśl art. 485 § 2 k.p.c., przy wydawaniu nakazu zapłaty przez sąd „prawdziwość i treść” weksla nie mogą wzbudzać wątpliwości. Zatem formalna niewadliwość weksla jest podstawową przesłanką wydania nakazu zapłaty. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 września 2004 roku9 stanął na stanowisku, że w postępowaniu nakazowym sąd z urzędu uwzględnia formalną nieważność weksla. W tym miejscu należy jednak podkreślić, że kognicja sądu jest ograniczona jedynie do okoliczności wynikających z weksla i wiedzy posiadanej przez sąd z urzędu. W związku z tym sąd bierze pod uwagę ewentualne wady formalne dokumentu, które można stwierdzić na podstawie samej analizy weksla. Przykładem mogą być widoczne przerobienia tekstu weksla.10 W sytuacji powzięcia przez sąd takich wątpliwości, sprawa zostaje skierowana do postępowania zwykłego zgodnie z treścią art. 486 k.p.c.

Oczywiste jest, iż w momencie wytoczenia powództwa weksel musi obligatoryjnie zawierać wszystkie elementy wymagane przez ustawę – Prawo wekslowe. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2006 roku trafnie zaznaczono, że jeżeli powództwo jest wytaczane na podstawie weksla in blanco, to weksel ten musi być uprzednio właściwie uzupełniony.11

W kwestii dodatkowych czynności związanych z dochodzeniem roszczenia z weksla, dotyczących np. protestu czy notyfikacji, to zgodnie z treścią art. 485 § 2 k.p.c., nie jest wymagane załączanie do pozwu dodatkowych dokumentów niezbędnych do uzasadnienia roszczenia powoda. Konieczne są jedynie dokumenty potrzebne do uzasadnienia roszczenia w sytuacji, kiedy przejście na powoda praw z weksla nie wynika wprost z samego weksla. Związane jest to bowiem z obowiązkiem udowodnienia następstwa prawnego powoda i jego legitymacji czynnej w sprawie.

Wniesienie prawidłowo opłaconego pozwu w postępowaniu nakazowym oraz dołączenie oryginału weksla spowoduje wszczęcie postępowania w przedmiocie wydania nakazu zapłaty. W trakcie tego postępowania sprawdzeniu podlegają jedynie wymogi formalne dotyczące weksla. Konieczną i wystarczającą przesłanką uzyskania nakazu zapłaty przeciwko zobowiązanemu z weksla jest prawidłowa treść tego dokumentu. Sąd bierze zatem pod uwagę to, czy weksel został wypełniony prawidłowo i czy jego treść nie nasuwa wątpliwości. Będzie zatem musiał wziąć pod uwagę, czy sam weksel nie zawiera błędów formalnych, powodujących jego nieważność.12 Sąd obligatoryjnie bada, czy spełnione są bezwzględne warunki ważności weksla, czyli wymogi dotyczące weksla trasowanego, precyzyjnie wskazane w art. 1 PrWeksl lub weksla własnego, określone w art. 101 PrWeksl. Brak któregokolwiek z wyżej wymienionych elementów czyni weksel nieważnym, co
w konsekwencji uniemożliwia wydanie na jego podstawie nakazu zapłaty.

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, prezentowanym w jego orzecznictwie,13 sąd nie jest zobowiązany do zbadania, czy weksel in blanco uzupełniony został zgodnie z deklaracją wekslową, która określa podstawy i sposób wypełnienia weksla in blanco. Pozwany ewentualne zastrzeżenia może podnieść w zarzutach od nakazu zapłaty. Art. 485 § 2 k.p.c. wskazuje bowiem, że ocena weksla ogranicza się do badania formy treści oraz wymagalności wyrażonego w nim zobowiązania. Jeśli więc przesłanki te są spełnione, to sąd wydaje nakaz zapłaty. Należy zaznaczyć, że w przypadku dochodzenia roszczenia z uzupełnionego weksla in blanco, nie jest konieczne dołączanie deklaracji wekslowej.

W sytuacji niezgodności wypełnienia weksla z porozumieniem, może to być podniesione przez pozwanego w zarzutach od nakazu zapłaty. W konsekwencji, jeżeli weksel spełnia wymogi formalne – czyli zawiera wszystkie przewidziane w prawie wekslowym wymogi niezbędne dla jego ważności oraz jeśli roszczenie z niego jest już wymagalne, to sąd zobligowany jest do wydania nakazu zapłaty.

Nakaz zapłaty może być wydany tylko wtedy, gdy powód dołączy do pozwu oryginał weksla. W przypadku dołączenia zamiast oryginału odpisu weksla lub jego kserokopii uniemożliwia wydanie nakazu zapłaty i skuteczne dochodzenie roszczenia. Pogląd ten znalazł odzwierciedlenie w uchwale Sądu Najwyższego z 9 lipca 1993 roku14, w której stwierdzono, że niedopuszczalne jest wydanie nakazu zapłaty na podstawie odpisu weksla.

W przypadku przejścia na powoda praw z weksla do wydania nakazu niezbędne jest przedstawienie dokumentów potrzebnych do uzasadnienia roszczenia, o ile przejście tych praw nie wynika bezpośrednio z weksla. Dokumenty niezbędne do uzasadnienia roszczenia, o których mowa w art. 485 § 2 k.p.c., są dokumentami związanymi bezpośrednio z treścią weksla i które są przewidziane przez PrWeksl. Są to między innymi: protest, dowody notyfikacji, dowód przejścia praw na powoda. Zgodnie z tezą Sądu Najwyższego, w przywołanym przepisie nie chodzi o dokumenty nie dotyczące bezpośrednio treści weksla, lecz stosunku zobowiązaniowego, w związku z którym weksel został wydany.15

Po wpłynięciu sprawy do sądu przewodniczący bada, czy pozew odpowiada wymogom formalnym i czy został należycie opłacony. W przypadku stwierdzenia braków formalnych przewodniczący podejmuje czynności przewidziane w art. 130 k.p.c. Nieuiszczenie opłaty sądowej, przewidzianej dla postępowania nakazowego, skutkuje podjęciem przez przewodniczącego czynności określonych w u.k.s.c. Sąd Najwyższy w uchwale z 7 grudnia 1993 roku wskazał, że niedołączenie do pozwu o wydanie nakazu zapłaty oryginałów dokumentów przewidzianych w art. 485 k.p.c. stanowi brak formalny w rozumieniu art. 130 k.p.c., uzasadniający wezwanie powoda do dołączenia dokumentów we właściwej formie z zagrożeniem rygoru zwrotu pozwu. 16


1 M.H. Koziński, Weksle…, s. 263 i 265,

2 J. Jastrzębski, M. Kaliński, Prawo…, s. 37.
3 M.H. Koziński, Weksle…, s. 263; K. Piasecki, Prawo wekslowe, w: Prawo papierów wartościowych, red. S. Włodyka, Warszawa 2004, s. 585.
4 S. Dalka, Kodeks postępowania cywilnego, Komentarz do artykułów 1-5051, t. I, red. K. Piasecki, Warszawa 2006, s. 1870.
5 II CR 115/65, LexPolonica nr 320316.
6 Postanowienie SN z dnia 4 lutego 1969 roku, I CZ 11/69, Lex Polonica nr 320318; uzasadnienie wyroku SN z dnia 4 września 1997 roku, II CKN 284/97, PB 1998, nr 2, s. 22.
7 M.H. Koziński, Weksle…, s. 264, A. Szpunar, Sądowe dochodzenie roszczeń z weksla, Rejent 1995, nr 5, s. 18,19.
8 M. Jędrzejewska, w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze. Część druga. Postępowanie zabezpieczające, t. 2, red. T. Ereciński, Warszawa 2006, s. 558
9 V CK 60/04, OSNC 2005, nr 7-8, poz. 144.
10 A. Szpunar, Sądowe …, s. 16.
11 IV CSK 132/05, LexPolonica nr 1631625.
12 Wyrok SN z dnia 17 września 2004 roku, sygn.. akt V CK 60/04, niepubl.
13 Orzeczenie SN z dnia 31 grudnia 1970 roku, OSNCP 1971, Nr 10, poz. 176; orzeczenie SN z dnia 28 października 1963 roku, OSNCP 1964, Nr 10, poz. 208.
14III CZP 90/93, OSN 1994, Nr 1, poz. 17.
15 Orzeczenie SN z 31 grudnia 1970 roku, OSN 1971, Nr 10, poz. 176.
16 II CZP 165/93, OSNCP 1994, nr 6, poz. 134.

Skomentuj

Twój adres e-mail nie będzie publikowany. Wymagane pola zostały zaznaczone. *