201606.25
0
0

100-bank-notes-bills-2099W myśl art. 492 § 1 k.p.c., z chwilą wydania nakaz zapłaty jest tytułem zabezpieczenia, wykonalnym bez nadawania mu klauzuli wykonalności. Ponadto, zgodnie z regulacją zawartą w art. 492 § 3 k.p.c. nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla, warrantu, rewersu lub czeku staje się natychmiast wykonalny po upływie terminu do zaspokojenia roszczenia, przy czym w razie wniesienia zarzutów sąd może na wniosek pozwanego wstrzymać wykonanie nakazu.

Niezwykle istotna kwestia, która jest obecnie szeroko dyskutowana w doktrynie, dotyczy sytuacji pozwanego po wydaniu przez sąd nakazu zapłaty. Nasuwa się mianowicie pytanie, czy po wydaniu nakazu zapłaty z weksla dłużnik jest zobowiązany świadczyć za zwrotem weksla czy podstawą jego świadczenia jest tytuł wykonawczy.1 W przedmiotowej kwestii doktryna prawa cywilnego formułuje niejednolite stanowisko. K. Zawada przyjmuje, że dłużnik w postępowaniu egzekucyjnym powinien świadczyć za zwrotem z weksla. W związku z tym wierzyciel wekslowy musi przekazać komornikowi weksel celem umożliwienia jego zwrotu dłużnikowi.2 Popieranie powyższego stanowiska może doprowadzić do stwierdzenia, że regulacje zawarte w Regulaminie urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. 2007 Nr 38, poz. 249), ograniczające lub wyłączające możliwość wydania wierzycielowi po prawomocnym zakończeniu postępowania oryginału weksla z akt sprawy, są niedostosowanie do unormowań ustawowych. Paragraf 90 ust. 2 powołanego Regulaminu stanowi, żePo zakończeniu postępowania w sprawie wydanie dokumentu lub przedmiotu następuje na zarządzenie przewodniczącego wydziału”, zaś ust. 3 analizowanego paragrafu mówi, że „Przepisu ust. 2 nie stosuje się do dokumentów, na podstawie których został wydany nakaz zapłaty, takich jak: weksel, czek, warrant i rewers”. Z powyższego wynika więc, że powód – wierzyciel wekslowy, nie może otrzymać z akt sprawy oryginału weksla, albowiem „Po zakończeniu postępowania dokumenty, o których mowa w ust. 3, na zarządzenie przewodniczącego wydziału, po skasowaniu przez przekreślenie, podlegają włączeniu do akt sprawy, po uprzednim umieszczeniu w zalakowanej kopercie, oznaczonej informacją o jej zawartości i kolejnym numerem strony” (§ 90 ust. 4 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych). W świetle powyższych rozważań należy przyjąć, że podstawą świadczenia dłużnika wekslowego jest tytuł wykonawczy wydany w postępowaniu nakazowym.

Nakaz zapłaty, niezaskarżony przez pozwanego, w myśl art. 494 § 2 k.p.c., ma moc prawomocnego wyroku. Skuteczne wniesienie zarzutów od nakazu zapłaty, zgodnie z wymogami określonymi w art. 493 k.p.c., skutkuje przeniesieniem postępowania w drugą fazę. Sąd rozpoznając zarzuty od nakazu zapłaty, który został wydany na podstawie weksla, może uwzględnić stosunki pozawekslowe. Mimo tego, przedmiotowy spór pozostaje nadal sporem z weksla.3 Na tym etapie postępowania dochodzi do przeplatania się przesłanek materialnoprawnych i procesowych, które wpływają na skuteczność zarzutów pozwanego. Wnosząc zarzuty, dłużnik wekslowy może oprzeć się na tych przesłankach, które przysługują mu na podstawie materialnoprawnych regulacji określonych w PrWeksl.4

W tym miejscu należy rozdzielić dwie możliwe sytuacje. Jeżeli spór sądowy toczy się pomiędzy pierwszym wekslobiorcą a dłużnikiem wekslowym, to w zarzutach od nakazu zapłaty dłużnik może powoływać się na okoliczności dotyczące pozawekslowych stosunków stron. Takie stanowisko znajduje szerokie odzwierciedlenie w polskim orzecznictwie.5 Jest ono konsekwencją teorii, którą przedstawił Sąd Najwyższy w swoim wyroku z dnia 19 sierpnia 2010 roku, stwierdzając, że pomiędzy pierwotnymi kontrahentami wekslowymi abstrakcyjność zobowiązania wekslowego jest ograniczona. 6

Odmiennie sytuacja wygląda w sytuacji, kiedy doszło do indosowania. Wtedy przepisy art. 10, art. 16 ust. 2 i art. 17 PrWeksl przesądzają o dopuszczalności zarzutów.7 Niektóre zarzuty mogą zostać wyłączone z uwagi na dobrą wiarę nabywcy weksla, zachowując jednocześnie swoją skuteczność w stosunku do każdego nabywcy weksla w złej wierze.8 Inne wyjątki są skuteczne wobec każdego posiadacza weksla. Zgodnie z przyjętą linia orzeczniczą, w procesie wekslowym, w którym powodem jest bezpośredni kontrahent wystawcy, pozwany ma możliwość powoływania się na zarzuty wynikające ze stosunków pozawekslowych.9

W sytuacji, w której podstawą wydania nakazu zapłaty jest weksel in blanco dotyczy to również badania zgodności uzupełnienia dokumentu zgodnie z treścią deklaracji wekslowej.10 Sąd nie ma jednak obowiązku działać z urzędu celem ustalenia, jakie stosunki łączą podmioty zobowiązania wekslowego.11 Stanowisko judykatury i doktryny jest w tym względzie sprecyzowane: na etapie postępowania po wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty sąd może uwzględnić zarzuty przysługujące dłużnikowi w stosunku podstawowym, ale nie ma obowiązku działać w tym zakresie ex officio.12 W związku z powyższym strona wnosząca zarzuty od nakazu zapłaty wydanego na podstawie weksla powinna wystąpić z inicjatywą uwzględnienia zarzutów wynikających ze stosunków pozawekslowych przez sąd. Co do zasady, sprowadza się to do sytuacji, w której dłużnik wekslowy wykazuje niezgodność uzupełnienia weksla z deklaracją wekslową.

Ustawą z dnia 24 maja 2000 roku o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 48, poz. 554 ze zm.), w postępowaniu nakazowym wprowadzono zakaz zmian przedmiotowych powództwa, co znalazło odzwierciedlenie w art. 495 par. 2 k.p.c. W rezultacie spowodowało to powstanie wątpliwości polegających na możliwości powoływania się w procesie wekslowym przez powoda na stosunek pozawekslowy, który ma stanowić uzasadnienie żądania zapłaty. Orzecznictwo stoi na stanowisku, że jeżeli powód w pozwie powoła się na odpowiedzialność wekslową i okaże się, że wekslowe materialnoprawne roszczenie nie istnieje, to przeniesienie sporu na płaszczyznę sporu cywilnego jest niedopuszczalną zmianą powództwa, ponieważ tożsame żądanie zostałoby oparte na innej podstawie faktycznej, do której zastosowanie znajduje inna norma prawa materialnego.13

Takie stanowisko współczesnego orzecznictwa świadczy o odstąpieniu od linii orzeczniczej obowiązującej przed nowelizacją art. 495 k.p.c., która przyznawała powodowi prawo zmiany podstawy żądania poprzez przedstawienie faktów, które uzasadniały zabezpieczone wekslem roszczenie podstawowe. Niemniej jednak należy przyznać, że obecne orzecznictwo dość liberalnie odnosi się uznania, czy w myśl okoliczności przytoczonych w pozwie podstawą pozwu jest sam weksel, czy dodatkowo pozawekslowy stosunek prawny łączący strony.14 W literaturze wskazuje się, w mojej ocenie trafnie, iż powołanie przez powoda faktów, które na podstawie pozawekslowego stosunku stron uzasadniają żądanie zapłaty nie wyklucza możliwości rozpoznania wniosku, jeżeli zostaną spełnione wymogi tego postępowania.15


1 K. Zawada, Niedostosowanie regulacji weksli i innych papierów wartościowych w Regulaminie urzędowania sądów powszechnych do unormowań ustawowych, w: Aurea praxis. Aurea theoria. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Tadeusza Erecińskiego, red. J. Gudowski, K. Weitz, Warszawa 2011, s. 2709 i n.

2 Ibidem., s. 2722.
3 M.H. Koziński, Glosa do uchwały SN z dnia 24 lutego 2005 roku, III CZP 86/04, PS 2005, nr 7-8, s. 243.
4 M.H. Koziński, Weksle, w: System…, s. 265.
5 Wyrok SN z dnia 26 kwietnia 2002 roku, II CKN 1050/99, LexPolonica nr 2415282; wyrok z 20 kwietnia 2004 roku, V CK 427/03, PB 2005, nr 4, s. 32; wyrok z 9 lutego 2005 roku, II CK 426/04, Lex Polonica nr 389558; wyrok z 19 czerwca 2008 roku, V CSK 48/08, LexPolonica nr 2003735; wyrok SN z 19 marca 2010 roku, III CSK 170/09, LexPolonica nr 2216025.
6 IV CSK 49/10, Lex nr 885024.
7 P. Machnikowski, Prawo wekslowe, Warszawa 2009, s. 242 i 243.
8 Wyrok SA w Warszawie z 23 marca 2010 roku, VI ACa 937/09, LexPolonica nr 2394835.
9 Uchwała składu 7 sędziów SN z 7 stycznia 1967 roku, III CZP 19/66, OSNCP 1968, nr 5, poz. 79; uchwała SN z 24 kwietnia 1972 roku, III PZP 17/70, OSNCP 1973, nr 5, poz. 72; wyrok SN z 14 marca 1997 roku, I CKN 48/97, OSNC 1997, nr 9, poz. 124.
10 Wyrok SA w Poznaniu z 2 marca 2005 roku, I ACa 1413/04, OSA 2006, nr 4, poz. 10; wyrok SN z 19 czerwca 2008 roku, V CSK 48/08, LexPolonica nr 2003735; wyrok SN z 19 sierpnia 2010 roku, IV CSK 49/10, Lex nr 885024.
11 Wyrok SN z 24 października 2000 roku, V CKN 136/00, OSP 2002, nr 3, poz. 38, wyrok SN z 10 kwietnia 2002 roku, IV CKN 948/00, LexPolonica nr 381371.
12 J. Jastrzębski, M. Kaliński, Prawo…, s. 42.
13 Wyrok SN z 16 czerwca2010 roku, I CSK 481/09, LexPolonica2395688; wyrok SA w Poznaniu z 20 sierpnia 2008 roku, IACa 521/08, Lex nr 466426.
14 Wyrok SN z 15 marca 2007 roku, II CSK 495/06, LexPolonica nr 1914047; wyrok SN z 16 czerwca 2010 roku, I CSK 481/09, LexPolonica nr 2395688; wyrok SA w Poznaniu z 20 sierpnia 2008 roku, I ACa 521/08, Lex nr 466426.
15 P. Machnikowski, Prawo…, s. 244.

Skomentuj

Twój adres e-mail nie będzie publikowany. Wymagane pola zostały zaznaczone. *